WYSTAWY

 

Spis od 1976

Wystawy 2001

wystawy tegoroczne

 

10-11.2001

zapowiedzi

ŽLADAMI PAMI╩CI

Wystawŕ zorganizowano dziŕki finansowej pomocy Starostwa Powiatowego w Jeleniej Gˇrze

 

Region jeleniog├│rski zawsze by┼é magnesem dla artyst├│w. Po wojnie pojawi┼éo si─Ö tu wielu literat├│w, plastyk├│w, aktor├│w. Teren ten, w por├│wnaniu do reszty kraju, by┼é bardziej dostatni i zasobny - tak┼╝e w niezniszczon─ů przyrod─Ö. G├│ry dawa┼éy spok├│j i┬ámo┼╝liwo┼Ť─ç wypoczynku. Sprzyja┼éy swoistej odnowie i regeneracji utraconych przez wojn─Ö si┼é. W grupie pierwszych powojennych osiedle┼äc├│w byli: dr Jerzy Kolankowski - lekarz, pierwszy ordynator oddzia┼éu dermatologicznego w Cieplicach, malarz, poeta, t┼éumacz i Jan Korpal - artysta fotografik osiad┼éy w Szklarskiej Por─Öbie w 1945 roku, gdzie sp─Ödzi┼é reszt─Ö ┼╝ycia.

W 1946 roku do Jeleniej G├│ry przyjecha┼éa R├│┼╝a Farbisz - Kijankowa, absolwentka Wydzia┼éu Sztuk Pi─Öknych Uniwersytetu im.┬áS. Batorego w Wilnie. Tak┼╝e w tym roku zamieszka┼é na sta┼ée w Jeleniej G├│rze i mieszka┼é tu do ko┼äca ┼╝ycia, absolwent warszawskiej ASP malarz Leon Turalski. W 1947 roku zasili┼é grup─Ö plastyk├│w przyby┼éy z Krakowa znakomity artysta malarz, ucze┼ä Jacka Malczewskiego Wlastimil Hofman. By┼é uznany i ceniony, niezwykle p┼éodny tw├│rczo. Uczestniczy┼é w ┼╝yciu artystycznym regionu. Pewn─ů ciekawostk─ů jest fakt wykonania przez niego licznych p┼é├│cien dla ko┼Ťcio┼é├│w w┬áSzklarskiej Por─Öbie. Pierwowzorami scen alegorycznych przedstawionych na nich by┼éy autentyczne postacie miejscowej spo┼éeczno┼Ťci. Aktem uznania dla Hofmana , opr├│cz odznacze┼ä pa┼ästwowych, by┼éo podarowanie mu domu w Szklarskiej Por─Öbie, popularnej "Wlastimil├│wki".

Także w 1947 roku osiedliła się w Gryfowie Eugenia Myssak. Ta artystka, wykształcona w krakowskiej ASP pod kierunkiem profesorów: Mehoffera, Jareckiego i Pronaszki, podobnie jak Róża Farbisz - Kijankowa cale niemal życie pracowała w szkole jako nauczycielka rysunków.

Na pocz─ůtku 1946 roku w jeleniog├│rskim oddziale Zwi─ůzku Polskich Artyst├│w Plastyk├│w (mieszcz─ůcym si─Ö przy ul. Chopina) skupionych by┼éo 25 tw├│rc├│w. Zwi─ůzek od pocz─ůtku przejawia┼é du┼╝─ů aktywno┼Ť─ç, a przede wszystkim by┼é organizatorem wielu wystaw. Pierwsz─ů otwarto 22 wrze┼Ťnia 1946 roku. Brali w niej udzia┼é m. in.: Marta Augustynowicz, Arkadiusz W┼éodarczyk, Franciszek Jackowski. W┬ánast─Öpnym roku wielkie zainteresowanie wzbudzi┼éa ekspozycja p┼é├│cien Stanis┼éawa Kostynowicza. Artysta ten uzyska┼é w Ministerstwie Kultury i Sztuki stypendium na studia do Pary┼╝a. We wczesnych latach powojennych zarejestrowano szczeg├│lnie du┼╝o wystaw: malarstwa regionalnego(na szkle) St. Kostynowicza, pejza┼╝y dolno┼Ťl─ůskich Jana Budzy┼äskiego, portret├│w i krajobraz├│w Jana Derbicha, kompozycji ┼üabunowskiego, portret├│w i pejza┼╝y Musia┼éa. Wszyscy malarze mieli ┼Ťwiadomo┼Ť─ç pionierskiej drogi jak─ů znaczyli dla tworz─ůcego si─Ö ┼Ťrodowiska artystycznego, zdawali sobie tak┼╝e spraw─Ö z konieczno┼Ťci kszta┼écenia nast─Öpc├│w. Przy Zwi─ůzku prowadzono pocz─ůtkowo kursy malarskie, a od 1 lutego 1948 roku dzia┼éa┼éa trzyletnia Szko┼éa Malarstwa i Rysunku. W dwa lata p├│┼║niej przekszta┼éci┼éa si─Ö w Ognisko Kultury Plastycznej subwencjonowane przez Ministerstwo Kultury i┬áSztuki. Pomy┼Ťlane ono by┼éo nie jako plac├│wka szkolna, a jako o┼Ťrodek skupiaj─ůcy uzdolnionych plastyk├│w amator├│w. Wyk┼éadowcami byli: Kazimierz Smuczak (grafika), Stanis┼éaw Surdel (rze┼║ba), Jan Derbich (malarstwo), Leon Turalski (papieroplastyka).

Region jeleniog├│rski by┼é atrakcyjny dla plastyk├│w tak┼╝e ze wzgl─Ödu na r├│┼╝norodne mo┼╝liwo┼Ťci zatrudnienia. Powsta┼éa w 1946 roku Pa┼ästwowa Szko┼éa Przemys┼éu Drzewnego - Gimnazjum Stolarsko - Rze┼║biarskie ( na bazie przedwojennej szko┼éy cieplickiej), poprzedniczka Szko┼éy Rzemios┼é Artystycznych, staje si─Ö miejscem pracy Kazimierza Smuczaka i Stanis┼éawa Surdela, a od 1954 roku - Boles┼éawa Rzeczyckiego, kt├│ry przez wiele lat kszta┼étowa┼é jej artystyczny profil.

W oparciu o wieloletnie tradycje rozwija┼éa si─Ö w hutach Szklarskiej Por─Öby, Piechowic i Pie┼äska wytw├│rczo┼Ť─ç szklarska. Fascynacje tym tworzywem przejawia┼éo wielu artyst├│w. Swe bliskie zwi─ůzki ze szk┼éem prze┼╝ywali w tym regionie: Henryk Albin Tomaszewski - wybitny artysta, szczeg├│lnie zas┼éu┼╝ony dla polskiego szk┼éa u┼╝ytkowego i artystycznego, oraz Jerzy S┼éuczan - Orkusz - pionier wzornictwa przemys┼éowego w Polsce. Obydwaj zaznaczyli swoj─ů obecno┼Ť─ç w artystycznym wizerunku regionu, nie zwi─ůzali si─Ö z nim jednak na trwa┼ée. Od ko┼äca lat pi─Ö─çdziesi─ůtych przez ca┼éy czas funkcjonowania Huty "Julia" w Szklarskiej Por─Öbie zwi─ůzani byli z tym miejscem Regina W┼éodarczyk - Pucha┼éa i Aleksander Pucha┼éa. Realizowali oni ze szk┼éa o┼éowiowego zar├│wno ambitne projekty seryjne jak i kompozycje szk┼éa unikatowego. Indywidualn─ů tw├│rczo┼Ť─ç z prac─ů projektanta szk┼éa w "Julii" ┼é─ůczy┼é z┬ádu┼╝ym powodzeniem Jan Owsiewski, kt├│ry zajmowa┼é si─Ö r├│wnie┼╝ grafik─ů odnosz─ůc na tym polu znacz─ůce sukcesy.

Bodaj┼╝e najwi─Öksz─ů indywidualno┼Ťci─ů artystyczn─ů regionu jeleniog├│rskiego by┼é J├│zef Gielniak - od 1953 roku zamieszka┼éy z┬ákonieczno┼Ťci w Sanatorium Bukowiec ko┼éo Kowar. Pocz─ůwszy od 1956 roku, kiedy to w niecodziennych warunkach rozpoczyna indywidualne studia pod kierunkiem profesora Stanis┼éawa Dawskiego, jego droga artystyczna staje si─Ö pasmem sukces├│w okupionych ci─Ö┼╝k─ů prac─ů i ┼Ťmierteln─ů chorob─ů. Jego sztuka przesycona pierwiastkami intelektualnymi i podbudowana nieprzeci─Ötnymi walorami graficznymi - uzewn─Ötrznia┼éa najg┼é─Öbsze prze┼╝ycia i stany psychiczne wyp┼éywaj─ůce z d┼éugoletniego pobytu tw├│rcy w┬ásanatoriach. Ich klimat i atmosfera mia┼éy wp┼éyw na kszta┼ét artystyczny gielniakowskiej grafiki. Prace jego zdobywa┼éy nagrody na presti┼╝owych konkursach i reprezentowa┼éy polsk─ů sztuk─Ö za granic─ů. Znajduj─ů si─Ö w zbiorach najs┼éynniejszych muze├│w ┼Ťwiata z┬áMuseum of Modern Art w Nowym Jorku na czele. Po ┼Ťmierci (w 1972 r.) linoryty Gielniaka sta┼éy si─Ö obiektami poszukiwa┼ä wielu kolekcjoner├│w sztuki.

Lata sze┼Ť─çdziesi─ůte i p├│┼║niejsze by┼éy dla regionu okresem poszukiwa┼ä odr─Öbno┼Ťci kulturowej, szczeg├│lnie mocno widocznych w rzemio┼Ťle i sztuce u┼╝ytkowej. Szko┼éa Rzemios┼é Artystycznych wypracowa┼éa charakterystyczne cechy regionu sudeckiego w┬árze┼║bie. Inicjatorami takiego profilu szko┼éy byli: Boles┼éaw Rzeczycki i Marian Szymanik. Ci dwaj arty┼Ťci najpe┼éniej opracowali i┬árealizowali postulat regionalizmu w pami─ůtkarstwie. Intarsj─Ö (powierzchniowe ┼é─ůczenie ze sob─ů kolorowych kawa┼ék├│w r├│┼╝nych rodzaj├│w drewna) uczynili wyr├│┼╝nikiem miejscowego rzemios┼éa. W pracowni Mariana Szymanika powstawa┼éy p┼éaskorze┼║by piastowskich zamk├│w, ┼Ťwi─ůtki, figurki Ducha G├│r, a u B. Rzeczyckiego - muflony i kwiaty gencjany. Marian Szymanik by┼é tak┼╝e opiekunem artystycznym m┼éodych rze┼║biarzy skupionych w grupie "Synteza". Ich obiekty przestrzenne w swoim czasie integralnie zwi─ůzane by┼éy z obrazem miasta, wywo┼éuj─ůc szereg rozmaitych emocji. Podejmowane by┼éy pr├│by stworzenia odr─Öbnego stylu mebli. W 1979 roku powo┼éano Pa┼ästwowe Liceum Sztuk Plastycznych o kierunkach: formy u┼╝ytkowe i meblarstwo artystyczne.

Na utworzenie si─Ö jeleniog├│rskiego ┼Ťrodowiska plastycznego zawsze mia┼éa wp┼éyw tradycja przemys┼éowa. Utworzenie wojew├│dztwa w 1975 roku poszerzy┼éo terytorialnie region m. innymi o tak wa┼╝ny o┼Ťrodek jak Boles┼éawiec. W Boles┼éawcu znanym z┬ábogatego zaplecza surowcowego i d┼éugiej tradycji ceramicznej, zaraz po wojnie w 1945 roku Tadeusz Szafran rozpocz─ů┼é prac─Ö nad pierwszymi projektami naczy┼ä. W 1954 roku rusza produkcja Zak┼éadu "Ceramika Artystyczna", wznowiona dzi─Öki staraniom przedwojennych ceramik├│w, a po wojnie wyk┼éadowc├│w wroc┼éawskiej PWSSP - prof. Julii Kotarbi┼äskiej i Rudolfa Krzywca. Firma zatrudnia┼éa w charakterze projektant├│w ich uczni├│w: Izabell─Ö Zdrza┼ék─Ö - pierwszego kierownika artystycznego zak┼éadu, Krystyn─Ö Cybi┼äsk─ů, Henryka Lul─Ö, Amand─Ö R├│┼╝a┼äsk─ů, Alicj─Ö Szurmi┼äsk─ů - Kr─Öpow─ů. W latach 1964 - 1980 i od 1985 do dzi┼Ť kierownikiem┬áartystycznym by┼é Bronis┼éaw Wolanin, artysta najwy┼╝szego formatu, zaliczany do grona najwybitniejszych polskich ceramik├│w. Z zak┼éadami ceramicznymi "Boles┼éawiec" zwi─ůzani od wielu lat s─ů: Janina Bany - Koz┼éowska, Mieczys┼éaw Koz┼éowski i Wanda Matus.

Wzorcownie i o┼Ťrodki projektowe w zak┼éadach tkackich, szklarskich, lniarskich i ceramicznych - by┼éy istotnym ogniwem kszta┼étuj─ůcym oblicze artystyczne miasta i wojew├│dztwa.

Jelenia G├│ra jako siedziba nowego wojew├│dztwa stara┼éa si─Ö dor├│wna─ç innym o┼Ťrodkom - wi─Ökszym, z d┼éu┼╝sz─ů tradycj─ů i┬ábogatsz─ů infrastruktur─ů kulturaln─ů. Pr─Ö┼╝nie dzia┼éaj─ůcy Oddzia┼é ZPAP pod kierunkiem najpierw Zbigniewa Martina, p├│┼║niej Reginy W┼éodarczyk - Pucha┼éowej skupia┼é przesz┼éo 40 artyst├│w. Siedzib─ů ZPAP i instytucji pokrewnych by┼éa odremontowana Baszta Grodzka - jako Dom Zwi─ůzk├│w Tw├│rczych.

Now─ů instytucj─ů, powsta┼é─ů dzi─Öki staraniom Zwi─ůzku by┼éo Biuro Wystaw Artystycznych - salon plastyczny, kt├│ry pokazywa┼é m.in. tw├│rczo┼Ť─ç lokalnych artyst├│w. Pierwszym jego dyrektorem by┼é artysta na sta┼ée zamieszka┼éy w Zgorzelcu - Zbigniew Martin. BWA od roku 1977 organizowa┼éo ┼Ťrodowiskowe pokazy tw├│rczo┼Ťci jeleniog├│rskich artyst├│w.

W owym czasie w Jeleniej G├│rze pojawi┼éo si─Ö wielu artyst├│w: m┼éodych rozpoczynaj─ůcych sw├│j ┼╝yciowy start jak m. in.: Jan Cirut, Bo┼╝ena Glajcher, Izabella Hollak - Zwoli┼äska, Lidia Sokal - Wereszczy┼äska i artyst├│w ju┼╝ znanych kt├│rzy przyjechali tu z┬áinnych o┼Ťrodk├│w jak: Witold Turkiewicz z K┼éodzka, Pawe┼é Trybalski z Kamiennej G├│ry, Maria Bor z Wa┼ébrzycha. Czas istnienia wojew├│dztwa by┼é z dzisiejszej perspektywy chyba najbardziej znacz─ůcym okresem dla tego ┼Ťrodowiska. Istnia┼é rynek zam├│wie┼ä plastycznych, pewna konsolidacja ┼Ťrodowiska, zapa┼é i ┼Ťwie┼╝o┼Ť─ç towarzysz─ůce powstawaniu nowego. Zacz─Öto m├│wi─ç o ┼Ťrodowisku, bo by┼éa to ju┼╝ do┼Ť─ç liczna grupa spo┼éeczno - zawodowa. Za┼éamanie nast─ůpi┼éo w 1981 roku. Stan wojenny zburzy┼é dotychczasowe struktury. Oddzia┼é ZPAP w Jeleniej G├│rze ju┼╝ nie reaktywowa┼é swojej dzia┼éalno┼Ťci. ┼Ürodowisko zosta┼éo podzielone, staj─ůc si─Ö grup─ů indywidualnie tworz─ůcych artyst├│w.

Po kilku latach swoistego marazmu ┼╝ycie artystyczne powoli si─Ö zacz─Ö┼éo odbudowywa─ç, cho─ç nigdy nie wr├│ci┼éo do sytuacji sprzed stanu wojennego. Skupia┼éo si─Ö wok├│┼é galerii, wystaw i plener├│w. Trzeba pami─Öta─ç, ┼╝e region nasz w owych czasach by┼é miejscem trzech wa┼╝nych plener├│w artystycznych: malarskiego w Cieplicach (1983 - 1989), ceramiczno - rze┼║biarskiego w┬áBoles┼éawcu i tkackiego w Kowarach. Te ostatnie trwaj─ů do dzisiaj dostosowuj─ůc swoje formu┼éy do wymog├│w czasu. Ich znaczenie jest ogromne zar├│wno dla samych artyst├│w jak i dla miejscowo┼Ťci w kt├│rych si─Ö odbywaj─ů.

Lata osiemdziesi─ůte i dziewi─Ö─çdziesi─ůte charakteryzuj─ů si─Ö nap┼éywem artyst├│w z innych o┼Ťrodk├│w kraju. Istniej─ů pewne cechy podobie┼ästwa do okresu powojennego, chocia┼╝ inne przyczyny tej samej ucieczki od centr├│w cywilizacyjnych, powrotu do natury. Nasze okolice, karkonoski pejza┼╝ sta┼é si─Ö najwi─Öksz─ů atrakcj─ů i g┼é├│wnym powodem wyboru tego regionu na miejsce pracy i ┼╝ycia artyst├│w. Jest to ju┼╝ jednak inny czas, inne pokolenie. Lata osiemdziesi─ůte i dziewi─Ö─çdziesi─ůte w kontek┼Ťcie sztuk wizualnych zosta┼éy pokazane i opisane w┬áalbumie towarzysz─ůcym wystawie: "Wspania┼éy Krajobraz. Arty┼Ťci i kolonie artystyczne w Karkonoszach w XX wieku".

Nas jednak interesuje najbardziej pokazanie los├│w i tw├│rczo┼Ťci pokolenia artyst├│w wykszta┼éconych jeszcze przed wojn─ů i┬áosiad┼éych tutaj w pierwszych latach powojennych i pierwszego pokolenia powojennych artyst├│w. Tych os├│b, kt├│rych apogeum tw├│rczo┼Ťci, a w niekt├│rych przypadkach schy┼éek aktywno┼Ťci przypada┼é na okres trwania wojew├│dztwa jeleniog├│rskiego. Ten okres (1975-1998) jest umown─ů cezur─ů czasow─ů, u┼éatwiaj─ůc─ů patrzenie na ┼Ťrodowisko plastyczne w aspekcie pokoleniowym. Ma tak┼╝e znaczenie dla pokazania ┼Ťrodowiska jako pewnej ca┼éo┼Ťci. I chocia┼╝ poj─Öcie ┼Ťrodowiska jest dzisiaj coraz bardziej dyskusyjne to jednak wci─ů┼╝ istnieje potrzeba zbiorowych manifestacji artystycznych i akcentowania swojej obecno┼Ťci.

Wystawa "┼Üladami pami─Öci" pokazuje tw├│rczo┼Ť─ç 14 artyst├│w. Artyst├│w ju┼╝ nie┼╝yj─ůcych. Pokazujemy osoby, kt├│re jeszcze pami─Ötamy z osobistych kontakt├│w. Ich tw├│rczo┼Ť─ç go┼Ťci┼éa w┬ánaszej Galerii. Ale jest to tak┼╝e zapis pokolenia artyst├│w wsp├│┼épracuj─ůcych z BWA od samego pocz─ůtku istnienia tej galerii.

Pokazujemy artyst├│w, kt├│rzy jeszcze nie weszli w obieg muzealny, a ju┼╝ nie wida─ç ich dorobku w galeriach sztuki wsp├│┼éczesnej. Osoby, kt├│re z wolna wchodz─ů w stref─Ö zapomnienia. Pomijamy na tej wystawie tw├│rczo┼Ť─ç J. Gielniaka i W. Hofmana, kieruj─ůc si─Ö faktem, ┼╝e ich spu┼Ťcizna artystyczna jest przedmiotem zainteresowania plac├│wek muzealnych. Jest bogato zdokumentowana, opracowana przez historyk├│w i krytyk├│w sztuki.

Wystaw─ů t─ů chcemy przypomnie─ç i utrwali─ç istotny fragment historii powojennej kultury i sztuki Dolnego ┼Ülaska.

Janina Hobgarska

 
   

Finasowane przez Uniŕ Europejsk▒ w ramach programu PHARE

Historia Sklepik ArtyÂci euroregionu Wystawy Edukacja Informacje

design: Karkonosze.com